Nguyên nhân bạo lực gia đình không chỉ bắt nguồn từ những mâu thuẫn bề nổi như tiền bạc, áp lực cuộc sống hay rượu bia, mà còn xuất phát từ những tổn thương âm thầm kéo dài bên trong mỗi thành viên. Có những gia đình nhìn từ bên ngoài vẫn đủ đầy, vẫn là mái nhà với tiếng cười và những bữa cơm chung, nhưng sâu bên trong lại chất chứa sự căng thẳng, sợ hãi và những xung đột chưa được gọi tên. Khi yêu thương dần bị thay thế bởi kiểm soát, phán xét và tổn thương, gia đình có thể trở thành nơi gieo mầm cho đau khổ thay vì bình an. Hiểu đúng nguyên nhân bạo lực gia đình là bước đầu tiên để mỗi người nhìn lại chính mình, chữa lành những vết thương cũ và từng bước xây dựng lại một mái ấm thực sự hạnh phúc.
1. Các nguyên nhân bạo lực gia đình phổ biến hiện nay
Bạo lực gia đình không tự nhiên xuất hiện trong ngày một, ngày hai. Nó thường là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp lại, theo thời gian, rồi bùng phát khi tích tụ quá lâu, và người trong cuộc không còn khả năng chống đỡ. Nguyên nhân bạo lực gia đình có thể xuất phát từ: Áp lực kinh tế, cuộc sống, những tổn thương xưa cũ, cách giao tiếp sai, và cũng có thể do sự im lặng và chịu đựng đã nuôi dưỡng bạo lực gia đình lớn lên từng ngày.
1.1 Áp lực kinh tế và cuộc sống
Áp lực kinh tế và cuộc sống, là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến bạo lực gia đình xuất hiện. Bởi trong gia đình, khi áp lực cơm áo, gạo tiền, chi tiêu học hành con cái, cưới xin, hai bên nội ngoại,… Đối với những gia đình kinh tế vững thì những khoản chi tiêu đó là chuyện nhỏ, nhưng với những gia đình kinh tế còn nhiều hạn chế, thì đó chính là áp lực vô hình đẩy bạo lực gia đình lên cao trào sau mỗi cuộc tranh cãi. Là khi một người sống lâu trong áp lực mà không biết cách giải tỏa, không có chỗ để chia sẻ, không có khả năng điều tiết cảm xúc, họ rất dễ mang sự bực tức đó về nhà và xả lên người thân.
Tuy nhiên, một số gia đình kinh tế chưa vững vàng, nhưng họ vẫn rất yêu thương, tôn trọng nhau. Nói rõ hơn: áp lực kinh tế không tự nó tạo ra bạo lực. Rất nhiều gia đình nghèo vẫn yêu thương và tôn trọng nhau. Bởi vì áp lực kinh tế không tự tạo ra bạo lực, nhưng khi áp lực vật chất quá lớn mà nội lực bên trong quá yếu, khả năng giải quyết vấn đề không có, con người rất dễ chuyển từ bất lực sang nóng giận, từ nóng giận sang xúc phạm, từ xúc phạm sang hành vi gây tổn thương. Những câu nói quen thuộc: “Không có tiền nên mới thế này”, “Tiền, tiền, tiền, lúc nào cũng tiền”, “Tất cả là tại cô”,….lâu dần, những câu nói này khi được lặp lại, nó sẽ biến ngôi nhà thành nơi trách cứ, đổ lỗi và đầy áp lực.
1.2 Rượu bia, chất kích thích
Có rất nhiều trường hợp bạo lực gia đình xuất phát từ việc sử dụng rượu bia, chất kích thích. Tất nhiên, trong họ có sẵn những căng thẳng, ức chế, khó chịu, tính kiểm soát. Và rượu bia chỉ là cái cớ, để giải phóng ra tất cả những bực tức mà họ đã dồn nén bấy lâu. Rượu bia, các chất kích thích làm khả năng tự chủ giảm xuống, ngôn từ dễ mất kiểm soát hơn, hành vi trở nên hung hăng hơn.
Điều đáng lo, là nhiều gia đình sống quá lâu với việc bạo lực gia đình do dùng chất kích thích, rượu bia, nên bắt đầu xem nó là bình thường “Người say chấp làm gì”, “Uống vào thì vậy thôi, tỉnh lại hiền khô”,…Nhưng sau mỗi lần bạo lực, nỗi sợ trong gia đình vẫn còn đó, các con thì hoảng sợ, vợ thì tổn thương, bố mẹ già thì lo lắng, bất an. Hậu quả của những cơn say khiến lòng người trong cuộc ngày càng nặng thêm.
1.3 Thiếu kỹ năng giao tiếp trong gia đình
Mọi người thường nghĩ, kỹ năng giao tiếp thì cần ở ngoài xã hội, dùng ở công ty. Nhưng thực tế,trong môi trường gia đình, cũng rất cần mỗi thành viên biết cách diễn đạt nhu cầu, biết cách lắng nghe, biết cách nói, thay vì cáu gắt, cắt lời, im lặng, dồn nén. Khi một gia đình không có kỹ năng giao tiếp lành mạnh, mâu thuẫn nhỏ rất dễ thành xung đột lớn. Và nếu kỹ năng giao tiếp không được bồi dưỡng, thì cách nói chuyện mang tính công kích, áp đảo, áp đặt, kiểm soát,…thì có thể sẽ dẫn tới bạo lực ngôn ngữ, bùng nổ căng thẳng, có thể xuất hiện bạo lực hành vi.
1.4 Nhận thức sai lệch về vai trò và quyền lực
Nhiều người bước vào hôn nhân hoặc làm cha mẹ với một hệ niềm tin sai lệch như: “dạy con từ thuở còn thơ, dạy vợ từ thuở bơ vơ mới về”, “Hư là phải đánh, đánh mới nên người”, “người lớn luôn đúng”, “Người nắm kinh tế cũng là người nắm chính trị trong gia đình”, “Muốn nhà cửa êm ấm phải im lặng, nhẫn nhịn chịu đựng”,…Khi một người tin rằng, mình có quyền kiểm soát người khác, bạo lực rất dễ được hợp thức hóa kiểu: “vì thương nên mới đánh”, “vì muốn tốt cho nó”, “tôi là chồng nên tôi có quyền”, “trong nhà phải có người trên người dưới”
Những niềm tin xưa cũ này trở nên nguy hiểm khi nó biến bạo lực thành điều có lý. Điều này cực kỳ nguy hiểm, vì nó biến bạo lực thành điều có lý. Và khi bạo lực đã được xem là có lý, người gây bạo lực rất khó dừng lại vì họ không nhận ra mình sai, còn người bị bạo lực cũng rất khó nhận ra mình cần được bảo vệ, vì họ quen với điều đó, và họ nghĩ nhẫn nhịn để được yên..
1.5 Tổn thương tâm lý từ quá khứ
Có thể trong quá khứ của những người gây bạo lực, họ cũng từng là nạn nhân của bạo lực. Tuổi thơ của họ cũng là những trận đòn roi, chứng kiến cha đánh mẹ, cha mẹ chửi nhau, cảm xúc bị coi thường, tổn thương không được gọi tên, khóc là yếu đuối,….
Một đứa trẻ sống lâu trong môi trường như vậy, rất dễ học được mô thức “dùng bạo lực” để xả tức giận, để ai đó phục tùng,…Nếu một người như vậy không được hỗ trợ để nhận diện vấn đề, mô thức đó sẽ đi theo khi trưởng thành. Đến một lúc nào đó, người từng tổn thương lại trở thành người làm tổn thương người khác.
Vậy nên, muốn chấm dứt bạo lực, chúng ta cần biết được nguyên nhân gốc rễ của tổn thương bên trong con người.
1.6 Không quản lý được cảm xúc cá nhân
Chúng ta thường nhận xét những người, hễ tức giận là ném đồ, hễ thất vọng là quát mắng, hễ bị từ chối là đe dọa, hay khi thấy mình mất quyền kiểm soát, là muốn sử dụng sức mạnh để giành lại, là những người “nóng tính”, “cục tính”,…Nhưng sự thật, đó là dấu hiệu của một người chưa học được năng lực quản lý cảm xúc.
Quản lý cảm xúc ở đây là nhận diện được mình đang giận, điều gì kích hoạt cơn tức giận bên trong mình, biết dừng lại trước khi làm đau người khác, và biết nói về nhu cầu của mình mà không biến nó thành một cuộc chiến tranh, tấn công. Khi không biết cách quản lý cảm xúc cá nhân, họ rất dễ biến mọi khó chịu thành hành vi gây tổn thương những người thân yêu, những người mà họ nghĩ rằng “dù sao họ cũng không bỏ mình đi”.
1.7 Sự im lặng và chịu đựng của nạn nhân
Nhiều người là nạn nhân trong bạo lực gia đình, họ chọn im lặng vì sợ “vạch áo cho người xem lưng”, sợ gia đình tan vỡ, rồi con thiếu cha hoặc mẹ, sợ phụ thuộc kinh tế, thậm chí họ nghĩ rằng việc chịu đựng, nhẫn nhịn là cần thiết, để giữ gìn hạnh phúc gia đình. Đây là nguyên nhân ít được nói đến, nhưng lại góp phần làm bạo lực kéo dài. Tuy nhiên, chúng ta cần nhận diện rõ vấn đề, sự im lặng, chịu đựng đấy không giúp bạo lực giảm đi, mà nó khiến người gây bạo lực không nhận ra việc làm sai của mình, nên sự việc vẫn tiếp diễn.
2. Nguyên nhân sâu xa của bạo lực gia đình mà ít ai nhận ra
Một số trường hợp của bạo lực gia đình, không xuất phát từ mô thức, rượu bia, nóng giận, áp lực kinh tế, mà xuất phát từ những nguyên nhân rất sâu phía sau. Nếu không nhìn nhận đúng, rất khó để tháo gỡ những mắc kẹt này. Dưới đây là một số nguyên nhân sâu xa, có thể nhiều người chưa từng nghĩ tới:
2.1 Thiếu kết nối cảm xúc trong gia đình
Đây là tình trạng khá phổ biến, nhưng đôi khi chính những thành viên trong gia đình không nhận ra điều đó. Mọi người vẫn ở cùng nhau, nhưng không ai thật sự lắng nghe, không ai cảm thấy mình được hiểu, không ai dám nói ra nỗi đau của mình, và chẳng có ai có thể tạo cảm giác an toàn cho người còn lại. Khi kết nối cảm xúc trong gia đình mất đi, sự hiện diện của các thành viên như cho có, ánh mắt nhìn nhau nặng nề hơn, nhìn như đối phương phải chịu trách nhiệm cho nỗi đau của mình. Và khi một gia đình mất kết nối cảm xúc, bạo lực rất dễ xảy ra.
2.2 Không được dạy cách yêu thương đúng cách
Hầu như, trong hành trình chúng ta sinh ra và lớn lên, chúng ta không được dạy cách yêu thương chính mình, và yêu thương đúng cách. Chúng ta chỉ học được một điều, muốn hạnh phúc, êm ấm phải hy sinh, phải chịu đựng, phải giữ thể diện gia đình. Khi không được ai hướng dẫn yêu thương đúng cách, con người rất dễ đem những mô thức méo mó đó vào hôn nhân và cách nuôi dạy con cái.
2.3 Nhu cầu không được lắng nghe và thấu hiểu
Phía sau những vụ bạo lực gia đình, có thể là một nhu cầu bị bỏ quên rất lâu. Họ tức giận vì quá mệt, mà không ai thấy, họ bất an bên trong nhưng không biết cách diễn đạt, nên họ kiểm soát. Có những người tỏ ra thiếu tôn trọng, vì sâu thẳm bên trong họ thấy mình không có giá trị. Có người hành vi bạo lực với người khác, vì không biết phải làm gì với những cảm xúc bực tức, bất lực bên trong mình.
Tất nhiên, không phải mọi nhu cầu, khi không được đáp ứng đều dẫn đến bạo lực. Nhưng khi một người không biết gọi tên, diễn đạt nhu cầu, không được lắng nghe thật sự, không có nội lực để tự chịu trách nhiệm cho cảm xúc của mình, họ rất dễ biến nhu cầu đó thành bạo lực.
2.4 Làm gì khi nhận ra nguyên nhân bạo lực gia đình?
Khi nhận ra nguyên nhân bạo lực gia đình. Bước đầu tiên là nhận diện vấn đề, ngừng bình thường hóa bạo lực. Vì chỉ khi gọi đúng tên vấn đề, biết đúng nguyên nhân, ta mới có thể xử lý đúng cách.
Bước thứ hai, tách nguyên nhân ra khỏi lý do bao biện. Có thể họ đang áp lực về kinh tế, về cuộc sống, hay họ có những tổn thương trong quá khứ, chưa từng được dạy cách yêu thương đúng cách,…Nhưng tất cả chỉ là nguyên nhân, và chúng ta cần tìm đúng nguyên nhân để tìm cách giải quyết, chứ không phải hợp thức hóa hành vi bạo lực, rồi lại tiếp tục chịu đựng.
Bước thứ ba là ưu tiên an toàn. Khi bạo lực đang diễn ra, đặc biệt là bạo lực thể chất, có mối nguy hiểm, đe dọa nghiêm trọng, thì điều quan trọng nhất là hãy bảo vệ bản thân và con cái an toàn trước, những việc khác tính sau.
Bước thứ tư, tìm sự hỗ trợ đúng. Có thể là người thân, người tin tưởng, chuyên gia tâm lý, can thiệp pháp lý,…Quan trọng nhất, nạn nhân cần dũng cảm tìm sự hỗ trợ thay vì nhẫn nhịn, chịu đựng.
Bước thứ năm, làm việc với phần gốc bên trong.
Nếu chỉ dừng hành vi bên ngoài mà không chạm vào phần gốc ở tầng sâu: mô thức tổn thương, niềm tin sai cũ, kỹ năng quản lý cảm xúc yếu, giao tiếp sai, các nhu cầu bị bỏ quên, thì bạo lực gia đình sẽ dễ quay lại, với một hình thức khác.
Việc chấm dứt bạo lực không chỉ là dừng những hành vi tổn thương. Đó là hành trình thay đổi hệ niềm tin, cách sống và những mô thức đau đớn đã lặp đi lặp lại trong nhiều năm, thậm chí qua nhiều thế hệ.
Nếu bạn đang mong muốn hiểu sâu hơn về cách hiểu và quản lý cảm xúc, tháo gỡ xung đột trong gia đình và xây dựng lại sự kết nối yêu thương, bạn có thể đăng ký tham gia chương trình chia sẻ miễn phí của tại đây: https://sukien.minhtrithanh.com/. Đây là cơ hội để bắt đầu hành trình nhìn lại chính mình, chữa lành từ gốc và kiến tạo một mái ấm bình an hơn.
Kết luận
Đằng sau những cuộc bạo lực gia đình, có thể xuất phát từ áp lực kinh tế, sự nghiệp, cuộc sống, thiếu kỹ năng giao tiếp, rượu bia, chất kích thích, nhận thức, niềm tin sai lệch, khả năng quản lý cảm xúc và sự im lặng kéo dài. Nguyên nhân sâu xa, bạo lực thường xuất phát từ những gia đình đã mất kết nối cảm xúc, không biết yêu thương đúng cách và không còn khả năng lắng nghe nhau bằng sự tôn trọng. Khi hiểu đúng nguyên nhân của bạo lực gia đình, chúng ta mới có cơ hội ngăn nó tiếp tục tái diễn.
Để kiến tạo một gia đình hạnh phúc, chúng ta không thể chịu đựng, im lặng, hay kiểm soát lẫn nhau. Gia đình chỉ thật sự là nơi an toàn, để trở về khi trong đó có sự tôn trọng, thấu hiểu, trưởng thành cảm xúc và tốt nghiệp những tổn thương từ bên trong. Nếu anh/chị nhận ra gia đình mình đang có những dấu hiệu mâu thuẫn kéo dài, sử dụng ngôn từ làm đau nhau, kiểm soát, xúc phạm hay bạo lực dưới bất kỳ hình thức nào, điều cần nhất lúc này là đủ tỉnh táo để nhìn đúng vấn đề, đủ can đảm để dừng lại, và đủ trách nhiệm để bắt đầu thay đổi từ gốc.
Anh/chị có thể bắt đầu từ các chương trình miễn phí của Học viện Minh Trí Thành, để hiểu sâu hơn về những nguyên nhân gốc rễ mâu thuẫn gia đình, cách kiến tạo con người mới và cách kết nối lại sâu sắc, bằng sự yêu thương đúng cách. Và nếu anh/chị muốn đi sâu hơn để thay đổi tích cực từ những tổn thương, mô thức lặp lại và cách sống cũ đang làm gia đình mình đau, các chương trình chuyên sâu của Minh Trí Thành sẽ là hành trình đồng hành giúp anh/chị trưởng thành từ bên trong, để từ đó kiến tạo lại một gia đình bình an, hạnh phúc và thật sự đáng sống.
XEM NGAY: Học viện Minh Trí Thành có tốt không? Review hiệu quả thực tế và những điều bạn cần biết
