Thực trạng bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay đang trở thành một vấn đề khiến nhiều người phải giật mình nhìn lại. Có những gia đình nhìn bên ngoài vẫn rất bình thường, vẫn có những bữa cơm chung, những cuộc trò chuyện mỗi ngày, nhưng phía sau cánh cửa ấy lại tồn tại những lời tổn thương, những áp lực tinh thần kéo dài, những trận nóng giận, kiểm soát, xúc phạm hay im lặng lạnh lùng khiến nhiều người sống trong đau đớn suốt nhiều năm.
Nếu không nhìn thẳng vào những con số báo động về bạo lực gia đình, có lẽ nhiều người vẫn cho rằng đây chỉ là chuyện riêng trong mỗi nhà, không quá nghiêm trọng. Thế nhưng, các số liệu và khảo sát trong nhiều năm qua cho thấy, bạo lực gia đình vẫn đang diễn ra âm thầm trong rất nhiều gia đình Việt, đặc biệt là bạo lực tinh thần, bạo lực với phụ nữ và trẻ em. Đáng lo hơn, những gì được thống kê chỉ mới là phần nổi của tảng băng chìm, bởi phía sau đó còn rất nhiều nỗi đau chưa từng được nói ra.
Điều khiến bạo lực gia đình trở nên đáng sợ không chỉ nằm ở những tổn thương hiện tại, mà ở việc nó âm thầm phá vỡ sức khỏe tinh thần, sự phát triển nhân cách của trẻ nhỏ, chất lượng hôn nhân và cả tương lai của một gia đình. Một đứa trẻ lớn lên trong bạo lực có thể mang theo nỗi sợ, sự tự ti hoặc tổn thương ấy suốt cả cuộc đời.
Trong bài viết này, hocvienmtt.vn sẽ cùng bạn nhìn rõ hơn về thực trạng bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay, những con số đáng báo động phía sau sự im lặng và lý do vì sao mỗi gia đình cần bắt đầu thay đổi từ sự thấu hiểu và kết nối thật sự.
1. Những con số đáng báo động về bạo lực gia đình ở Việt Nam hiện nay
1.1 Bạo lực gia đình vẫn xảy ra ở nhiều gia đình Việt
Theo báo cáo của ngành văn hóa, bạo lực gia đình ghi nhận trong hệ thống báo cáo đã giảm từ 9.448 hộ năm 2018 xuống 2.223 hộ năm 2024; số vụ giảm từ 10.366 vụ xuống 2.329 vụ. Tuy nhiên, số liệu báo cáo chưa phản ánh đầy đủ quy mô và tính chất thực tế. Vì nhiều hành vi bạo lực chưa được phát hiện, giám sát hoặc xử lý kịp thời.
Theo Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2019 do Tổng cục Thống kê, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội và UNFPA công bố, con số lên tới 52,9% phụ nữ từng có chồng hoặc bạn tình, đã từng chịu ít nhất một hình thức bạo lực thể xác, tình dục hoặc tinh thần do chồng hoặc bạn tình gây ra trong đời. Trong đó bạo lực tinh thần là hình thức phổ biến nhất với 47,0%, ở phụ nữ từng có chồng hoặc bạn tình cho biết đã từng trải qua.
Điều tra quốc gia năm 2019 cho thấy một bức tranh sâu hơn rất nhiều, so với số vụ hành chính được ghi nhận. Khi hỏi trực tiếp phụ nữ về trải nghiệm sống của họ, kết quả cho thấy cứ ba phụ nữ thì có một phụ nữ, tương đương 32,0%, từng bị bạo lực thể xác và/hoặc tình dục trong đời; 8,9% bị trong 12 tháng gần nhất. Nếu tính cả bạo lực tinh thần, thể xác và tình dục, tỷ lệ còn cao hơn. Điều này cho thấy thực trạng bạo lực gia đình ở Việt Nam, vẫn đang xảy ra với quy mô lớn. chỉ là không phải lúc nào nó cũng được gọi đúng tên và đưa vào thống kê hành chính.
Nhìn ở khía cạnh quản lý nhà nước, giai đoạn 2023–2024, cả nước thống kê 5.350 hộ gia đình có bạo lực gia đình với hơn 5.560 vụ. Trong đó bạo lực tinh thần và bạo lực thân thể chiếm tỷ lệ cao nhất. Riêng năm 2023, theo báo cáo Chính phủ về thực hiện mục tiêu bình đẳng giới, có 3.193 nạn nhân bạo lực gia đình, trong đó 82,3% là nữ. Các số liệu này cho thấy tình trạng bạo lực gia đình vẫn đang tiếp diễn, và là vấn đề nhức nhối, dù công tác phát hiện và can thiệp đã có nhiều chuyển biến.
XEM THÊM: Các hình thức bạo lực gia đình: Nhận diện đầy đủ để bảo vệ chính mình và người thân
1.2 Nhiều vụ việc không được công khai hoặc tố cáo
Một trong những lý do khiến thực trạng bạo lực gia đình ở Việt Nam khó nhìn tổng quát, chính xác hơn là vì rất nhiều nạn nhân không lên tiếng. Điều tra năm 2019 cho thấy 90,4% phụ nữ từng bị chồng hoặc bạn tình bạo lực thể xác và/hoặc tình dục không tìm kiếm sự giúp đỡ từ cơ quan cung cấp dịch vụ nhà nước. Lý do phổ biến nhất là họ nghĩ bạo lực là “bình thường hoặc không nghiêm trọng”. Đôi khi cũng là vì muốn giữ thể diện, giữ vẻ bề ngoài êm ấm, cho con có đủ cha, đủ mẹ.
Qua đây, chúng ta thấy có hai vấn đề rất lớn ở đây. Một là nhiều nạn nhân vẫn đang sống trong chịu đựng, im lặng. Hai là trong nhận thức xã hội, bạo lực gia đình vẫn chưa được nhìn đúng mức độ nguy hiểm của nó, nhất là khi không có thương tích nặng hoặc khi hành vi bạo lực tinh thần: xúc phạm, kiểm soát, đe dọa, cô lập. Sự cam chịu, im lặng của nạn nhân càng khiến thực trạng chưa được lột tả hết.
1.3 Bạo lực tinh thần ngày càng phổ biến nhưng khó nhận ra
Theo điều tra quốc gia năm 2019, Bạo lực tinh thần là dạng phổ biến nhất, trong số các hình thức bạo lực. Con số lên tới 47% phụ nữ từng có chồng hoặc bạn tình, bị bạo lực tinh thần trong đời. Vấn đề là bạo lực tinh thần không dễ nhận ra giống như bạo lực thể chất, là có những vết thâm tím, thương tích bên ngoài. Bạo lực tinh thần, có thể là chửi mắng, xem thường, đe dọa, kiểm soát, khiến nạn nhân phải sống trong sợ hãi và tự nghi ngờ bản thân. Nên nhiều nghĩ là do “nóng tính”, là “lo lắng”, là “dạy vợ, dạy con”, “nhà ai chẳng có lúc mâu thuẫn”,…Sự thật, đây là loại bạo lực có thể bào mòn tinh thần và sức khỏe tâm thần của nạn nhân rất sâu.
1.4 Trẻ em đang trở thành nạn nhân hoặc người chứng kiến bạo lực.
Một đứa trẻ sống và lớn lên trong một ngôi nhà thường xuyên to tiếng, kiểm soát, hành hung, có thể con sẽ phải chịu ảnh hưởng rất mạnh về cảm xúc, cảm giác an toàn, sự phát triển não bộ. UNICEF cảnh báo rằng, khi trẻ tiếp xúc sớm với bạo lực có thể tạo ra “căng thẳng độc hại”, tăng nguy cơ các vấn đề về sức khỏe tâm thần, hành vi và khả năng học tập.
Trong điều tra quốc gia năm 2019, cho thấy bạo lực với phụ nữ và trẻ em gái không thể tách rời nhau. Khi một gia đình có bạo lực, trẻ thường là đối tượng chịu tác động rất sớm và rất sâu, dù là nạn nhân trực tiếp hay người chứng kiến.
2. Đối tượng nào chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ bạo lực gia đình?
Số liệu hiện có cho thấy phụ nữ là nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất trong các nạn nhân bạo lực gia đình được ghi nhận. Báo cáo của Chính phủ về mục tiêu bình đẳng giới năm 2023 nêu rằng trong 3.193 nạn nhân bạo lực gia đình được thống kê, 2.628 là nữ, chiếm 82,3%. Điều tra quốc gia năm 2019, cũng cho thấy hầu hết các hành vi bạo lực được khảo sát trong hôn nhân và quan hệ thân mật ở Việt Nam, chủ yếu do chồng hoặc bạn tình gây ra đối với phụ nữ.
Tuy nhiên, về lâu dài trẻ em là nhóm chịu ảnh hưởng sâu và âm thầm nhất. Khi phải chứng kiến, chịu đựng những tổn thương tinh thần do bạo lực gia đình gây ra. Nó có thể đi theo các em đến khi trưởng thành, lập gia đình. Ảnh hưởng đến cách các em yêu, đặt niềm tin, hành xử với vợ/chồng, con sau này.
Ngoài ra, người cao tuổi, người phụ thuộc kinh tế, người khuyết tật và những người sống trong môi trường ít tiếp cận hỗ trợ cũng là các nhóm dễ tổn thương hơn trước bạo lực gia đình. Vì họ ít nguồn lực, ít nơi để đi, ít khả năng tự vệ hoặc ít được tin tưởng, nên họ càng dễ bị mắc kẹt trong bạo lực lâu hơn.
3. Vì sao bạo lực gia đình ở Việt Nam vẫn chưa chấm dứt?
3.1 Tư tưởng “chuyện trong nhà đóng cửa bảo nhau”
Đây là một trong những lý do lớn nhất, khiến thực trạng bạo lực gia đình ở Việt Nam chưa chấm dứt. Trong rất nhiều gia đình Việt, bạo lực thường được che đậy khéo léo, khiến người ngoài không biệt, và cũng không tiện can thiệp. Nên nạn nhân ngại lên tiếng, người thân ngại can dự, cộng đồng dễ bỏ qua và người gây bạo lực ít bị đối diện với trách nhiệm thật sự.
Điều tra 2019 cho thấy, nhiều phụ nữ không tìm kiếm hỗ trợ vì cho rằng bạo lực là chuyện bình thường hoặc không nghiêm trọng. Vì vậy mà tổn thương có cơ hội kéo dài, bạo lực khó bị chặn kịp thời.
3.2 Sự im lặng và cam chịu của nạn nhân
Không ít nạn nhân biết mình đang bị bạo lực, nhưng vẫn ở lại và im lặng, sợ con thiếu cha hoặc thiếu mẹ, sợ bị phán xét, trường hợp phụ thuộc kinh tế cũng không phải là ít. Có người không tin mình sẽ được bảo vệ. Có người đã bị bào mòn lòng tự trọng đến mức không còn tin mình xứng đáng được sống một cuộc sống khác.
3.3 Thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc trong gia đình
Nhiều gia đình không được hướng dẫn cách giải quyết xung đột lành mạnh. Khi áp lực tăng, người ta dễ dùng quyền lực, quát tháo, đe dọa hoặc im lặng trừng phạt. Một người lớn lên trong môi trường như vậy, họ càng dễ lặp lại mô thức cũ khi bước vào hôn nhân hoặc làm cha mẹ. Điều tra 2019 cho thấy “vấn đề gia đình”, “say rượu” và “các vấn đề về tiền bạc” là những lý do của những vụ bạo lực thể xác.
3.4 Áp lực kinh tế, hôn nhân và cuộc sống hiện đại
Kinh tế, thất nghiệp, nợ nần, căng thẳng hôn nhân, mâu thuẫn vợ chống, sức ép nuôi con, cô đơn trong đời sống hiện đại… tất cả đều có thể làm tăng xung đột. Dĩ nhiên, những áp lực đó không phải lý do hợp lý hóa cho bạo lực, nhưng nó là một yếu tố nguy cơ. Khi một người vừa thiếu kỹ năng quản lý cảm xúc, vừa sống trong áp lực dồn nén, nguy cơ bùng nổ hoặc kiểm soát người khác bằng bạo lực sẽ tăng lên.
3.5 Nhiều người chưa nhận thức đúng về bạo lực tinh thần
Vì chưa nhận thức đúng về bạo lực tinh thần nên nhiều nạn nhân vẫn tiếp tục chịu tổn thương. Vì nghĩ do mình “nhạy cảm quá”, “không được tin tưởng”,…Trong khi, số liệu quốc gia cho thấy bạo lực tinh thần là dạng phổ biến nhất.
4. Hậu quả của bạo lực gia đình đối với xã hội
4.1 Gia tăng các vấn đề tâm lý và trầm cảm
Khi bạo lực xảy ra ở quy mô lớn và bị kéo dài trong nhiều gia đình, xã hội sẽ phải đối diện với một số lượng rất lớn con người đang sống trong tổn thương âm thầm. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nạn nhân, mà còn ảnh hưởng đến khả năng lao động, nuôi dạy con, học tập, xây quan hệ và đóng góp cho cộng đồng của họ.
4.2 Ảnh hưởng nghiêm trọng đến trẻ em và thế hệ tương lai
UNICEF nhấn mạnh rằng, khi trẻ em tiếp xúc sớm với bạo lực có thể làm lệch sự phát triển loạn stress sau sang chấn, mất ngủ và nhiều khó khăn của trẻ về não bộ, cảm xúc, hành vi và cơ hội phát triển trong tương lai. Một xã hội không thể mạnh nếu quá nhiều trẻ em lớn lên trong sợ hãi, thiếu cảm giác an toàn và sao chép, xử lý vấn đề bằng bạo lực.
4.3 Làm tan vỡ hạnh phúc gia đình
Bạo lực gia đình bẻ gãy niềm tin, làm cạn tình cảm giữa các thành viên và khiến gia đình chuyển từ là nơi an toàn, nương tựa thành nơi cần phòng vệ. Có những gia đình chưa ly hôn nhưng đã rạn nứt từ bên trong. Trẻ lớn lên nhưng không còn cảm giác nhà là nơi muốn quay về, vì con thấy không còn an toàn nữa.
4.4 Tạo ra vòng lặp bạo lực qua nhiều thế hệ
Trẻ em lớn lên trong bạo lực có nguy cơ sao chép, sử dụng bạo lực hoặc chấp nhận bạo lực như bình thường khi lớn lên. Nếu không có sự nhận diện và đồng hành đúng cách, bạo lực có thể xuyên thế hệ, và trở thành gánh nặng cho nhiều thế hệ mai sau.
XEM THÊM: Hậu quả của bạo lực gia đình không chỉ dừng ở hiện tại
5. Làm gì để giảm thực trạng bạo lực gia đình hiện nay?
5.1 Nâng cao nhận thức về bạo lực gia đình
Muốn giảm bạo lực, trước hết cần nhận diện và gọi đúng tên nó. Quát mắng, đe dọa, kiểm soát, cô lập, xúc phạm, cưỡng ép, theo dõi, khống chế tài chính… đều có thể là bạo lực. Khi nhận diện, hiểu đúng, nạn nhân mới có cơ hội thoát ra khỏi vòng lặp bạo lực.
5.2 Khuyến khích nạn nhân lên tiếng và tìm kiếm hỗ trợ
Theo điều tra năm 2019, tỷ lệ không tìm kiếm trợ giúp là cực kỳ cao. Vì vậy, muốn giảm thực trạng bạo lực gia đình ở Việt Nam. Xã hội cần tạo điều kiện để nạn nhân nói ra mà không bị phán xét, có hệ thống hỗ trợ đủ gần, đủ tin cậy, đủ an toàn để người trong cuộc dám bước tới.
5.3 Xây dựng kỹ năng giao tiếp và quản lý cảm xúc trong gia đình
Đây là một trong những kỹ năng, có vai trò quan trọng, trọng việc giảm bạo lực gia đình. Khi đó các thành viên sẽ biết nói sao để đối phương cảm thấy được tôn trọng, hành xử đúng mà không làm đau nhau, đặt giới hạn mà không dùng quyền lực,…
5.4 Đồng hành tháo gỡ tổn thương tâm lý cho cha mẹ và con cái
Rất nhiều hành vi bạo lực, không chỉ đến từ hiện tại mà đến từ tổn thương cũ, mô thức cũ, cảm xúc dồn nén lâu ngày. Nếu chỉ xử lý bề mặt mà không đi vào phần gốc rễ, vòng lặp rất dễ quay lại. Cả cha mẹ lẫn con cái đều cần được hỗ trợ, đồng hành để hiểu mình, gọi đúng tên nỗi đau, học cách xoa dịu và trưởng thành hơn từ bên trong.
5.5 Giáo dục trẻ về sự tôn trọng và yêu thương từ sớm
Trẻ cần được lớn lên trong một môi trường, nơi các em học được rằng tình yêu không đi kèm bạo lực, quyền lực không đồng nghĩa với áp đảo, và xung đột không phải lúc nào cũng phải giải quyết bằng làm tổn thương, làm đau nhau.
Thực trạng bạo lực gia đình ở Việt Nam hôm nay cho thấy, nó vẫn đang diễn ra trong nhiều gia đình, dưới nhiều hình thức, và số không ít bị che giấu sau im lặng, cam chịu hoặc nhận thức sai.
Vì vậy, điều cần nhất lúc này là đủ tỉnh táo để nhìn đúng, đủ dũng cảm để lên tiếng và đủ trách nhiệm để lên tiếng, đủ trách nhiệm, để kéo chính mình và những đứa trẻ ra khỏi bạo lực.
Tại Học viện Minh Trí Thành, đồng hành cùng anh/chị bằng những chương trình đi sâu hơn, bắt đầu từ việc giúp người lớn hiểu mình, hiểu con, nhìn ra gốc của tổn thương và từng bước thay đổi từ bên trong. Tinh thần ấy cũng đi cùng một triết lý rất rõ:
- Khách hàng làm trọng tâm
- Trải nghiệm khách hàng làm gốc
- Sự thay đổi tích cực của khách hàng làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động
Vì thế, các chương trình miễn phí của Minh Trí Thành như: Đường đến trái tim con, Cha mẹ tỉnh thức, Phụ nữ tỉnh thức,… cũng như các chương trình chuyên sâu hơn đều hướng đến việc giúp khách hàng không chỉ hiểu vấn đề, mà thật sự thay đổi từ gốc. Tại đây, anh/chị sẽ được:
- Cập nhật kiến thức đúng về tâm lý, nuôi dạy con và xây dựng gia đình hạnh phúc
- Tư vấn định hướng để nhìn rõ nguyên nhân thật phía sau các mâu thuẫn và tổn thương
- Coaching và phát triển nội tâm để tháo gỡ những nút thắt bên trong chính mình
- Hướng dẫn thực hành và tiếp tục đồng hành trong quá trình thay
Để anh chị không chỉ hiểu vấn đề, mà còn thật sự sống khác đi, yêu khác đi và xây lại môi trường gia đình lành mạnh hơn.
Nếu anh/chị đang nhận ra trong nhà mình có những dấu hiệu của kiểm soát, xúc phạm, sợ hãi, tổn thương kéo dài hay bạo lực ở bất kỳ dạng nào, đừng đợi đến khi mọi chuyện đi quá xa mới bắt đầu. Hãy cho gia đình mình một cơ hội được nhìn đúng, được hỗ trợ đúng và được xây lại từ gốc.
Hãy chọn mình là điểm khởi phát để cứu chính mình và các con, kiến tạo một gia đình mới hạnh phúc, hòa hợp, bình an.
Đăng ký tham gia ngay tại: https://sukien.minhtrithanh.com/truyenthong?utm_source=hocvienmtt.
