Hậu quả của bạo lực gia đình không chỉ là những tổn thương xuất hiện trong lúc xảy ra xung đột, mà còn có thể kéo dài âm thầm suốt nhiều năm sau đó. Những vết thương ấy không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, mà còn đi sâu vào tâm lý, cảm xúc, nhân cách và cách một con người nhìn nhận chính mình, người khác cũng như cuộc sống. Đặc biệt với trẻ em, việc lớn lên trong môi trường có bạo lực có thể tạo ra những tổn thương lâu dài về tinh thần, làm ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, khả năng kết nối và hành vi khi trưởng thành. Hiểu rõ hậu quả của bạo lực gia đình là bước đầu để mỗi người ngừng xem nhẹ, ngừng im lặng trước bạo lực và bắt đầu tìm cách bảo vệ, chữa lành cho bản thân cũng như những người thân yêu xung quanh mình. Để hiểu rõ những hậu quả của bạo lực gia đình, hãy cùng hocvienmtt.vn đọc bài viết dưới đây!
1. Hậu quả của bạo lực gia đình đối với nạn nhân
1.1 Ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất
Một trong những hậu quả của bạo lực gia đình dễ nhìn thấy nhất chính là những tổn thương về thể chất. Nạn nhân có thể phải đối mặt với tình trạng bầm tím, chấn thương phần mềm, gãy xương, đau nhức kéo dài, suy giảm sức khỏe sinh sản ở phụ nữ và bé gái. Trong nhiều trường hợp nghiêm trọng, bạo lực gia đình còn có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng của nạn nhân.
Nhưng điều đáng sợ hơn là không phải mọi tổn thương đều hiện rõ thành vết thương để người khác nhìn thấy. Có những người không phải nhập viện, không có dấu vết quá nghiêm trọng bên ngoài, nhưng cơ thể họ luôn sống trong trạng thái căng thẳng và sợ hãi. Họ thường xuyên tim đập nhanh, mất ngủ, ăn uống thất thường, đau đầu, đau vai gáy, đau dạ dày, kiệt sức kéo dài nhưng không hiểu vì sao cơ thể ngày càng suy sụp.
Nhiều nạn nhân chọn im lặng vì sợ hãi, xấu hổ hoặc nghĩ rằng “rồi mọi chuyện sẽ qua”. Chính sự im lặng ấy khiến bạo lực tiếp tục lặp lại, không được ngăn chặn kịp thời. Và theo thời gian, không chỉ cơ thể bị tổn thương mà cả sức sống, cảm xúc và niềm tin bên trong một con người cũng dần bị bào mòn từng ngày.
1.2 Tổn thương tâm lý nghiêm trọng
Nếu tổn thương thể chất là phần dễ thấy, thì tổn thương tâm lý lại thường không dễ để phát hiện và nó có thể kéo dài hơn. WHO cho biết bạo lực có thể làm tăng nguy cơ trầm cảm, lo âu và nhiều vấn đề sức khỏe tinh thần khác.
Bạo lực gia đình không chỉ khiến nạn nhân đau về thể chất, mà còn đau, có thể nói là đau đớn vô cùng khi bị xúc phạm, xem thường, kiểm soát, phủ nhận giá trị, bị cô lập, không còn cảm giác an toàn ngay trong chính ngôi nhà của mình. Lâu dần, khiến nạn nhân có thể bắt đầu nghi ngờ giá trị, cảm xúc của bản thân, mất tự tin, sợ lên tiếng, sợ phản kháng, thậm chí nghĩ rằng mình xứng đáng bị đối xử như vậy. Tổn thương tâm lý nghiêm trọng, là dạng tổn thương rất nguy hiểm. Vì nó bẻ gãy phần giá trị cốt lõi bên trong con người.
Có những người bị bạo lực gia đình quá lâu. Họ luôn sống trong trạng thái cảnh giác, chỉ cần một giọng nói lớn hơn bình thường, tiếng đóng cửa mạnh, ánh mắt đối phương khó chịu cũng khiến họ hoảng loạn, thậm chí ám ảnh đến mất ngủ, lo âu triền miên. Có người thì thu mình dần, không con tin tưởng bất kì ai. Những tổn thương tâm lý kéo dài, bào mòn ý chí của nạn nhân mỗi ngày.
XEM NGAY: 10 cách vượt qua trầm cảm hiệu quả – Bắt đầu từ những điều nhỏ nhất
1.3 Mất tự do và phụ thuộc
Mất quyền tự chủ, là một trong những hậu quả rất nghiêm trọng khác của bạo lực gia đình, khiến nạn nhân dần mất quyền tự chủ. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 cũng coi nhiều hành vi kiểm soát, cô lập, xúc phạm, cưỡng ép là các dạng bạo lực cần được xử lý. Một người bị kiểm soát kinh tế, bị theo dõi, đe dọa, cô lập, bị can thiệp vào các mối quan hệ, bị kiểm soát đi lại, chi tiêu hoặc các quyết định cá nhân, sẽ dễ rơi vào phụ thuộc: tại chính, cảm xúc, sự cho phép của người gây bạo lực, thậm chí là phụ thuộc vào chính nỗi sợ của mình. Để rồi họ mất dần năng lực tự quyết, nên họ cứ mãi phải chịu hậu quả bạo lực gia đình, mà không biết cách thoát ra.
2. Hậu quả của bạo lực gia đình đối với trẻ em
2.1 Tổn thương tâm lý từ nhỏ
Chỉ cần trẻ sống trong gia đình thường xuyên cãi vã, đe dọa, xúc phạm hoặc chứng kiến một người thân bị làm đau, các em đã có thể chịu tác động rất nặng nề, mà không cần là người trực tiếp bị đánh mới bị tổn thương bởi bạo lực gia đình. UNICEF cho biết, khi trẻ tiếp xúc sớm với bạo lực có thể tạo ra căng thẳng độc hại, ảnh hưởng đến phát triển não bộ và sức khỏe tâm thần.
Một đứa trẻ lớn lên trong bạo lực thường khó cảm thấy an toàn. Trẻ có thể giật mình, sợ hãi, im lặng bất thường, dễ khóc, dễ cáu, bám víu hoặc ngược lại trở nên thu mình, lạnh lùng, khép kín. Có em học sa sút, mất tập trung, ngủ không yên. Có em tự trách mình, nghĩ rằng lỗi là ở mình nên gia đình mới như vậy. Nếu cha mẹ chỉ chăm chăm hỏi vì sao con “bỗng dưng” thay đổi, thì sẽ rất khó nhận ra con đang chịu tổn thương tâm lý.
Đáng buồn hơn là nhiều đứa trẻ không biết gọi tên, không biết cách diễn đạt. Khi sống trong không khí căng thẳng, môi trường bạo lực đủ lâu, trẻ tin rằng đó là điều bình thường, đến thời điểm đó, có lẽ tổn thương trong trẻ đã rất sâu.
TÌM HIỂU NGAY: 8 dấu hiệu trầm cảm ở học sinh cha mẹ dễ bỏ qua nhất
2.2 Ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách
Trẻ sống trong môi trường tràn ngập sợ hãi, xúc phạm, quyền lực, im lặng, căng thẳng, có thể con sẽ có những tư duy méo mó về tình yêu, sự tôn trọng, ranh giới và giá trị bản thân. Lớn lên, trẻ có thể trở thành người nhún nhường quá mức, vì sợ xung đột, có trẻ trở nên phản ứng hung hăng, vì đó là kiểu quyền lực duy nhất các trẻ từng thấy. Có trẻ rất khó tin người khác, rất khó mở lòng, rất khó nói thật cảm xúc của mình. Có trẻ sống với mặc cảm thấp kém. Vì từ nhỏ đã quen với việc chứng kiến người thân bị hạ thấp hoặc chính mình bị phủ nhận. UNICEF cũng cảnh báo rằng bạo lực có thể dẫn tới các vấn đề về hành vi, hung hăng, lạm dụng chất và hành vi phạm pháp sau này.
Nên, bạo lực gia đình không chỉ làm trẻ đau, tổn thương ở hiện tại. Nó có thể ảnh hướng đến cả quá trình hình thành nhân cách, khiến các em mang vào tuổi dậy thì, tuổi trưởng thành một mô thức sống đầy tổn thương mà chính các em không nhận ra nguồn gốc từ đâu.
2.3 Dễ lặp lại hành vi bạo lực khi trưởng thành
Trẻ em lớn lên trong bạo lực có nguy cơ lặp lại bạo lực khi trưởng thành, hoặc trở thành người chấp nhận bạo lực như một điều “bình thường” trong quan hệ.
Một đứa trẻ từng chứng kiến cha mẹ giải quyết mâu thuẫn bằng đe dọa, hay đánh đập rất dễ mang mô thức đó vào các mối quan hệ sau này. Bên trong có thể các con không muốn giống người gây bạo lực, nhưng nếu không được hỗ trợ đúng lúc, mô thức cũ vẫn dễ lặp lại khi trẻ căng thẳng, bất an hoặc bị chạm vào tổn thương. Cũng có những trẻ lớn lên với xu hướng chấp nhận bị đối xử tệ vì nghĩ đó là điều phải chịu trong tình yêu hoặc hôn nhân.
Đó là lý do bạo lực gia đình không chỉ là chuyện của một thế hệ. Cần nhận diện và dừng lại vòng lặp từ cha mẹ sang con cái.
3. Hậu quả của bạo lực gia đình đối với mối quan hệ
3.1 Rạn nứt tình cảm gia đình
Một gia đình, nhìn bề ngoài có thể thấy vẫn ổn, vẫn ở cùng một mái nhà, vẫn ăn cùng nhau, trách nhiệm với nhau, nhưng tình cảm bên trong đã rạn nứt nghiêm trọng vì bạo lực. Khi sợ hãi xuất hiện, yêu thương dần bị thay thế bằng phòng vệ. Khi xúc phạm lặp lại, mọi thứ dường như chỉ còn là khoảng cách. Khi một người liên tục bị làm tổn thương, tình cảm rất khó có thể phát triển theo cách lành mạnh.
Bạo lực làm mối quan hệ gia đình từ chỗ là nơi nương tựa trở thành nơi căng thẳng. Nó khiến người với người ở rất gần nhưng không còn thật sự chạm được vào nhau. Một cái ôm trở nên khó. Một lời thật lòng trở nên hiếm. Và sự ấm áp vốn là nền của gia đình dần bị thay bằng cảnh giác.
3.2 Mất niềm tin giữa các thành viên
Niềm tin là phần cốt lõi của một gia đình bền vững. Nhưng bạo lực gia đình phá niềm tin rất nhanh, khiến người bị bạo lực không còn tin rằng mình sẽ được tôn trọng. Trẻ không còn tin rằng người lớn có thể bảo vệ mình. Ngay cả người gây bạo lực cũng dần hạ thấp lòng tin của chính mình trong mắt người thân.
Một khi niềm tin trong gia đình bị bẻ gãy, mối quan hệ thường không chỉ bị tổn thương ở hiện tại mà còn rất khó phục hồi về sau. Các thành viên có thể tha thứ một phần, có thể tiếp tục sống cùng nhau vì con cái hay vì hoàn cảnh, nhưng niềm tin đã mất thì cần một quá trình rất dài mới có thể lấy lại, có những trường hợp không thể xây lại như cũ.
3.3 Gia đình trở thành nơi không còn an toàn
Người ta thường nói, gia đình là nơi an toàn nhất, là nơi bão tố dừng sau cánh cửa. Gia đình lẽ ra phải là nơi con người được nghỉ, được mở lòng, được là chính mình mà không phải đề phòng. Thế nhưng, khi có bạo lực, ngôi nhà dần không còn là nơi an toàn nữa. Người lớn sợ về nhà. Trẻ em sợ giờ tối. Mỗi tiếng động mạnh đều có thể trở thành tín hiệu báo động, điều khiến nạn nhân lo sợ, gia đình sống trong không khí căng thẳng. Chẳng còn là nơi phục hồi năng lượng, chẳng còn là nơi an toàn để quay về.
4. Hậu quả của bạo lực gia đình đối với xã hội
4.1 Gia tăng các vấn đề xã hội
Bạo lực gia đình không phải chuyện riêng của một nhà. Nó còn tạo ra gánh nặng cho y tế, an sinh, giáo dục, pháp luật và cộng đồng. WHO coi bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái là một vấn đề sức khỏe cộng đồng và nhân quyền, không chỉ ảnh hưởng đến nạn nhân mà còn lên gia đình và xã hội.
Khi bạo lực gia đình kéo dài, xã hội phải gánh chi phí điều trị chấn thương, hỗ trợ tâm lý, hỗ trợ pháp lý, can thiệp khẩn cấp, gián đoạn học tập của trẻ, giảm năng suất lao động của nạn nhân và nhiều hậu quả gián tiếp khác.
4.2 Ảnh hưởng đến thế hệ tương lai
Những đứa trẻ lớn lên trong sợ hãi, tổn thương và những mô thức quan hệ méo mó, sẽ không thể tạo nên môi trường xã hội lành mạnh. Hậu quả bạo lực gia đình không chỉ nằm ở hiện tại mà còn đi vào cách thế hệ tương lai học yêu thương, xây gia đình, nuôi con và đối diện với xung đột. UNICEF nhấn mạnh rằng việc chấm dứt bạo lực với trẻ em và phụ nữ là điều thiết yếu, để bảo vệ sự phát triển của trẻ.
Thế hệ tương lai không chỉ bị ảnh hưởng bởi chất lượng giáo dục ở trường, mà còn chịu ảnh hưởng của môi trường gia đình. Cần nhận diện, và có hình thức xử lý phù hợp, như vậy mới có thể tạo nên một xã hội lành mạnh thực sự.
4.3 Tạo vòng lặp bạo lực kéo dài
Đây là hậu quả nguy hiểm nhất ở tầng xã hội: bạo lực tiếp tục sinh ra bạo lực. Một đứa trẻ từng lớn lên trong bạo lực có thể trở thành người gây bạo lực hoặc người chấp nhận bạo lực. Một đứa trẻ học được rằng quyền lực đi kèm với áp đảo rất dễ học và làm theo trong các mối quan hệ tương lai. Một bé gái lớn lên khi chứng kiến mẹ bị xem thường, xúc phạm có thể nghĩ rằng chịu đựng là điều bình thường trong hôn nhân.
Vần nhận diện, hỗ trợ, giáo dục, sự đồng hành đủ sâu, để xây dựng một xã hội lành mạnh, chấm dứt bạo lực gia đình từ đời này sang đời khác.
5. Làm gì để hạn chế hậu quả của bạo lực gia đình?
5.1 Nhận diện và không phủ nhận vấn đề
Điều đầu tiên cần làm là gọi đúng tên sự việc. Khi đã có hành vi làm đau, kiểm soát, hạ thấp, cô lập, đe dọa hoặc xâm hại, thì cần nhìn thẳng đó là bạo lực. Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 cũng được xây dựng trên tinh thần phòng ngừa, ngăn chặn, bảo vệ và hỗ trợ nạn nhân, chứ không phải khuyên nạn nhân im lặng chịu đựng.
Nhiều hậu quả bạo lực gia đình trở nên nặng nề hơn chỉ vì vấn đề bị phủ nhận quá lâu. Càng gọi sai tên, người trong cuộc càng khó được giúp đúng cách.
5.2 Tìm kiếm sự hỗ trợ kịp thời
Việc tìm kiếm hỗ trợ bị bạo lực gia đình là điều quan trọng. Hỗ trợ có thể đến từ người thân đáng tin, cơ quan chức năng, dịch vụ y tế, hỗ trợ pháp lý, tư vấn tâm lý hoặc các nguồn trợ giúp cộng đồng phù hợp. Tìm kiếm sự giúp đỡ không phải yếu đuối. Đó là bước rất can đảm để chặn hậu quả trước khi mọi thứ đi quá xa.
5.3 Xây dựng lại môi trường gia đình an toàn
Khi bạo lực đã xảy ra, chỉ xin lỗi hay hứa hẹn thường không đủ. Việc xây lại môi trường an toàn thật sự là vô cùng cần thiết: có ranh giới rõ ràng, có sự bảo vệ cho người yếu thế, có hỗ trợ chuyên môn khi cần, có thay đổi thật trong cách ứng xử và có quá trình phục hồi tâm lý cho người bị ảnh hưởng, đặc biệt là trẻ em.
Nếu chỉ xử lý hành vi bề mặt mà không chạm vào phần gốc như kiểm soát, tổn thương, niềm tin méo mó, nghiện rượu, nghiện quyền lực hay mô thức gia đình cũ, vòng lặp rất dễ quay lại. Vì thế, hạn chế hậu quả của bạo lực gia đình không chỉ là dừng bạo lực, mà còn là xây lại một không gian sống nơi các thành viên trong gia đình cảm thấy an toàn, được tôn trọng và được lắng nghe.
Kết luận
Hậu quả của bạo lực gia đình không chỉ dừng lại ở một trận đòn, những câu xúc phạm hay những lần bùng nổ cảm xúc. Nó có thể âm thầm đi vào sức khỏe, tâm lý, nhân cách, niềm tin, các mối quan hệ và cả tương lai của một gia đình. Bạo lực gia đình làm nạn nhân đau ở thân thể, kiệt quệ ở tinh thần, mất dần cảm giác an toàn và quyền được là chính mình, khiến trẻ em lớn lên cùng những tổn thương không gọi được thành tên. Gia đình không còn là nơi an toàn để trở về, để được yêu thương, được bảo vệ và lớn lên trong bình an.
Nên, cần nhìn đúng vấn đề trước khi hậu quả đi quá xa. Một mái nhà chỉ thật sự là mái nhà khi ở đó có sự an toàn, tôn trọng và khả năng cùng nhau trưởng thành qua biến cố, thay vì tiếp tục làm tổn thương nhau.
Tại Học viện Minh Trí Thành, việc đồng hành với những gia đình Việt bắt đầu từ việc giúp người lớn hiểu mình, hiểu con, nhìn đúng gốc rễ của vấn đề và từng bước thay đổi từ bên trong. Đó cũng là lý do mọi hoạt động do Minh Trí Thành tổ chức, luôn đi theo một triết lý rất rõ: lấy khách hàng làm trọng tâm, lấy trải nghiệm khách hàng làm gốc, và lấy sự thay đổi tích cực của khách hàng làm kim chỉ nam.
Vì vậy, hành trình tại Minh Trí Thành là một mô hình đồng hành có chiều sâu hơn: cập nhật kiến thức, tư vấn định hướng, coaching và phát triển, hướng dẫn thực hành, rồi tiếp tục đồng hành để người tham gia không chỉ hiểu vấn đề, mà còn có thể thật sự sống khác đi, yêu khác đi và xây lại gia đình mình theo một hướng lành mạnh hơn.
XEM THÊM: Học viện Minh Trí Thành có tốt không? Review hiệu quả thực tế và những điều bạn cần biết
Nếu anh/chị đang nhận ra trong gia đình mình có những vết nứt của kiểm soát, xúc phạm, áp lực, tổn thương kéo dài hay bạo lực dưới bất kỳ hình thức nào, điều cần làm lúc này không phải là tiếp tục chịu đựng hay im lặng, mà là đủ can đảm để nhìn đúng vấn đề và tìm kiếm sự hỗ trợ phù hợp. Bởi thay đổi không bắt đầu từ việc cố gắng chịu đựng thêm, mà bắt đầu từ việc hiểu đúng và thay đổi từ gốc rễ.
Anh/chị có thể đăng ký tham gia các chương trình miễn phí của Minh Trí Thành qua link bên dưới để bắt đầu hành trình hiểu mình, hiểu con và xây dựng một môi trường sống an toàn, bình an hơn cho gia đình: https://sukien.minhtrithanh.com/truyenthong?utm_source=hocvienmtt.
Đừng đợi đến khi tổn thương đi quá sâu mới bắt đầu thay đổi. Hãy cho gia đình mình một cơ hội được hiểu đúng, được đồng hành đúng và được thay đổi tích cực từ gốc rễ thay vì chịu đựng, để tổn thương đi quá sâu. Vì bạn xứng đáng được yêu thương và các con của bạn xứng đáng được sống, trưởng thành trong một môi trường an toàn, lành mạnh.
